11 augustus, 2016 - 30 juni, 2017

Wees voorzichtig bij het aantreffen van dode amfibieën met infectieziekten of schimmels

dode amfibieënNatuurpunt roept alle natuurliefhebbers op om verdachte dode amfibieën steeds te melden. Met ‘verdacht’ wordt bedoeld dat het niet gaat om verkeersslachtoffers, noch om amfibieën die werden aangevreten door andere dieren. Zie je ergens het kadaver van een amfibie liggen waarvan de doodsoorzaak onduidelijk is, zamel het dan zeker in en breng het naar een dierenarts. Zo draag je je steentje bij in de strijd tegen een drietal ziektes die momenteel onze amfibieën sterk bedreigen.

Bedreiging amfibiepopulaties

Amfibieënpopulaties kennen wereldwijd een dramatische terugval en zijn in hun voortbestaan bedreigd. De infectieziekten chytridiomycose en ranavirose spelen hierbij een sleutelrol. Er zijn geen aanwijzingen dat deze infectieziekten schadelijk zijn voor de mens. De ziekteverwekker van chytridiomycose is de schimmel Batrachochytrium dendrobatidis, de ziekteverwekker van ranavirose zijn ranavirussen. Deze ziekteverwekkers komen ook in België voor. Wat de impact is op de Belgische amfibiepopulaties is vooralsnog onbekend. Recent (december 2013) werd in België ook de aanwezigheid van Batrachochytrium salamandrivorans vastgesteld. Deze recent beschreven schimmel bracht de vuursalamander in Nederland op de rand van uitsterven. Het voorkomen van deze schimmel in België is zorgwekkend gezien de potentiële negatieve impact op de Belgische vuursalamanderpopulaties.

Opgelet bij veldwerkzaamheden

Hoe Batrachochytrium salamandrivorans zich verspreidt tussen locaties, kon nog niet worden achterhaald. Vermoedelijk kan de schimmel verspreid worden door verplaatsingen van materialen (fuik, schepnet, laarzen,…) die in contact zijn gekomen met de schimmel, door het verspreiden van besmet water of door verplaatsingen van besmette amfibieën. Omdat menselijke activiteiten potentieel een bron van verspreiding van de sporen van de schimmel zouden kunnen vormen is het noodzakelijk dat er bij veldwerkzaamheden in en rond bosgebieden en poelen volgens een veiligheidsprotocol gewerkt wordt om overdracht van besmetting tussen bosgebieden en poelen te voorkomen.

Hieronder wordt aangegeven hoe je op een veilige manier veldwerkzaamheden moet uitvoeren zonder dat je de verspreiding van deze schimmel en andere pathogenen in de hand werkt. Deze bioveiligheidmaatregelen moet je nemen bij ALLE veldwerkzaamheden in en rond bosgebieden en poelen. Het opvolgen van eenvoudige desinfectiemaatregelen voor kleding en veldmaterialen is immers zeer effectief in het verlagen van het verspreidingsrisico van de schimmel.

Algemene bioveiligheidsmaatregelen

  • Hanteer amfibieën alleen als het echt noodzakelijk is.
  • Amfibieën moeten altijd op de vangstlocatie worden losgelaten.
  • Als handen in contact komen met water of met amfibieën is het aangeraden wegwerphandschoenen (poederloos) te dragen. Gebruik hiervoor uitsluitend vinylhandschoenen, want latexhandschoenen kunnen sterfte veroorzaken bij amfibieën. Als je geen wegwerphandschoenen draagt, moet je je handen bij het verlaten van een locatie ontsmetten met een ontsmettende handgel.
  • Alle materialen die tussen verschillende locaties gebruikt worden, moet je reinigen en ontsmetten.
  • Als je het water in bent gelopen, of contact hebt gemaakt met water of modder, moet je je schoenen, laarzen, waadpak,... grondig reinigen en ontsmetten.
  • Er is nog geen bewijs dat de schimmel verspreid wordt door autobanden, maar het is wel goed om de auto iets verderop op een verhard pad te zetten en niet op (zachte modderige) ondergrond.
  • Dode en/of zieke amfibieën waarvan de doodsoorzaak niet op het eerste gezicht kan worden vastgesteld,  vormen een hoog risico. Hanteer ze dus enkel met handschoenen.
  • Hoe materiaal ontsmetten?
    • Verwijder plantenresten, modderkluiten etc.
    • Spoel met water.
    • Desinfecteer op onderstaande wijze, op ruime afstand van het oppervlaktewater:
      • Maak een 1% Virkon-oplossing en spuit deze oplossing met een handsproeier op alle veldmaterialen, wacht tot de materialen volledig gedroogd zijn voordat je de materialen weer gebruikt.
      • Let er op dat Virkon zeker niet in direct contact komt met amfibieën, door bijvoorbeeld bakjes die gesproeid worden met Virkon waar vervolgens amfibieën in verzameld worden voor staalname of meting. In dergelijk geval moet je het materiaal na ontsmetting eerst naspoelen.
  • Gooi nooit de gebruikte reinigende oplossing in de natuur.
  • Was je handen met een ontsmettende handgel.
  • Ben je niet in staat om materiaal op de locatie schoon te maken, neem het dan mee in plastic zakken en doe het thuis.
  • Een verhitting van 30 minuten bij 60° C (dit betekent wel dat het materiaal zelf gedurende 30 minuten 60° C warm moet zijn, dus opwarmtijd werd niet meegerekend) is eveneens een goede manier om materiaal te ontsmetten

 

Advies voor concrete acties

  • Bij paddenoverzetacties wordt door elke vrijwilliger per locatie 1 set materiaal (= laarzen, emmer) gebruikt die niet op een andere locatie mag worden gebruikt. Na de werkzaamheden op een locatie worden de handen ontsmet met een ontsmettende handgel of worden de vinyl wegwerphandschoenen verwijderd.
  • Bij educatieve projecten mag slechts 1 zoetwaterlocatie per dag bezocht worden en het materiaal dat hierbij gebruikt wordt, wordt nadien grondig gereinigd en ontsmet.
  • Bij inventarisatie van amfibieën wordt per locatie het materiaal gereinigd en ontsmet alvorens naar een andere locatie wordt gegaan, of er wordt per locatie een aparte set materiaal (schepnet, fuik, emmer, laarzen) gebruikt. Na ontsmetting dient het materiaal volledig te drogen alvorens opnieuw te gebruiken.
  • Bij alle inventarisaties en werkzaamheden in amfibieënhabitats met materiaal dat wordt gebruikt voor kanalen, rivieren, beken en stilstaand water, moet alle materiaal grondig gereinigd en ontsmet worden voor én na de werkzaamheden in amfibieënhabitat.

 

Voor meer informatie of bij vragen kun je terecht op www.natuurenbos.be/wildedierenziekten en bij muriel.vervaeke@lne.vlaanderen.be

dode amfibieën

Contact

Milieu & Natuur Alfred Verweeplein 1 8300 Knokke-Heist

Openingsuren

050630197 050630159  milieu@knokke-heist.be